De nieuwe EU AI Act uitgelegd

Wat houdt het in en hoe kan jouw organisatie zich voorbereiden op de nieuwe wetgeving?

Wat is de nieuwe EU AI Act?

Laatst ge-update: 18 juni 2026 

De opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) brengt enorme kansen met zich mee, maar ook uitdagingen en risico’s. Om AI veilig, transparant en ethisch verantwoord te maken, heeft de Europese Unie de EU AI Act geïntroduceerd. Deze nieuwe regelgeving gaat impact hebben op iedereen die AI ontwikkelt, gebruikt of implementeert, zowel binnen als buiten Europa.

In deze FAQ beantwoorden we de meest gestelde vragen over de EU AI Act, zodat je goed voorbereid bent op wat komen gaat.

Wat houdt de nieuwe EU AI Act in?

Alle belangrijke vragen voor jou beantwoord

  • Wat is de EU AI Act?

    De EU AI Act is de Europese wet die regels stelt aan het gebruik van kunstmatige intelligentie. Het doel: AI veilig, transparant en betrouwbaar inzetten. Voor de meeste organisaties is het belangrijkste gevolg niet ingewikkeld: iedereen die in zijn werk AI gebruikt, moet weten hoe je dat verantwoord doet. Dat heet AI-geletterdheid, en het is sinds februari 2025 verplicht. De wet vraagt dus niet alleen iets van techbedrijven die AI bouwen, maar van vrijwel elke organisatie die AI-tools gebruikt.

    Bron: EU AI Act (Verordening 2024/1689), Europese Commissie 

  • Waarom is de EU AI Act geïntroduceerd?

    De EU AI Act is opgesteld om te anticiperen op de risico's die gepaard gaan met de snelle ontwikkeling van AI-technologieën. Zonder regulering kunnen AI-systemen leiden tot discriminatie, verlies van privacy en andere schadelijke effecten. Door een wettelijk kader te bieden, stimuleert de verordening veilige innovatie en beschermt het de rechten van burgers in de EU. Dit maakt de technologie veiliger en betrouwbaarder.

  • Op wie is de EU AI Act van toepassing?

    Praktisch voor iedereen.

    De wet geldt voor elke organisatie die AI ontwikkelt, aanbiedt óf gebruikt, ongeacht grootte of sector. En dat laatste is de grote groep: zodra jij of je medewerkers AI-tools gebruiken (van ChatGPT tot Copilot tot AI-functies in je gewone software) val je eronder.

    Of je nu een groot bedrijf, een gemeente, een klein team of een zzp'er bent. Je hoeft de AI niet zelf gebouwd te hebben; het gebruik is genoeg.

    Bron: EU AI Act art. 3 (definitie deployer/gebruiksverantwoordelijke); Autoriteit Persoonsgegevens — autoriteitpersoonsgegevens.nl.

  • Hoe classificeert de EU AI Act AI-systemen op basis van risico?

    De wet kent vier risiconiveaus: onaanvaardbaar (verboden, zoals sociale scoring), hoog risico (strenge eisen, bv. AI bij werving of kredietbeoordeling), beperkt risico (transparantieplicht, bv. een chatbot moet zich kenbaar maken) en minimaal risico (geen extra regels).

    De meeste dagelijkse AI-tools vallen in de laatste twee categorieën, maar ook dán geldt de geletterdheidsplicht onverkort.

  • Welke AI-praktijken zijn verboden onder de EU AI Act?

    De EU AI Act verbiedt AI-toepassingen die een onaanvaardbaar risico vormen, zoals:

    • Sociale scoring door overheden.
    • Gebruik van subliminale technieken om gedrag op schadelijke manieren te manipuleren.
    • Real-time biometrische identificatie in openbare ruimtes voor rechtshandhaving, tenzij specifieke uitzonderingen gelden.

    Deze verboden garanderen dat AI-systemen ethisch verantwoord blijven.

  • Wat zijn de sancties voor niet-naleving van de EU AI Act?

    De boetes onder de AI Act zijn gelaagd en hangen af van het type overtreding:

    • Voor het gebruik van verboden AI-toepassingen: tot 35 miljoen euro of 7% van de wereldwijde jaaromzet (het hoogste bedrag geldt).
    • Voor het schenden van de meeste andere verplichtingen, zoals die voor hoog-risico AI: tot 15 miljoen euro of 3% van de jaaromzet.
    • Voor het verstrekken van onjuiste informatie aan toezichthouders: tot 7,5 miljoen euro of 1% van de jaaromzet.

    Voor het mkb en start-ups gelden de laagste bedragen binnen deze marges. De handhaving verloopt proportioneel: toezichthouders kijken naar de aard en ernst van de overtreding.

    Bron: AI Act art. 99 (EUR-Lex / artificialintelligenceact.eu).

  • Wat is de impact van de EU AI Act op zelfstandigen en organisaties?

    De EU AI Act heeft invloed op zowel zelfstandige professionals (zzp'ers) als organisaties, ongeacht hun grootte. Hier zijn enkele belangrijke effecten:

    • Voor zelfstandigen: Als je AI-systemen ontwikkelt, gebruikt of implementeert, bijvoorbeeld in marketing, consultancy of technologie, moet je voldoen aan de transparantie- en risicobeheereisen. Dit kan extra documentatie, audits en aanpassingen aan je werkwijze betekenen.
    • Voor organisaties: Bedrijven die AI inzetten, moeten investeren in compliance, zoals het waarborgen van datasetkwaliteit, het implementeren van risicobeheerprocessen en het opstellen van technische documentatie. Vooral organisaties in sectoren als gezondheidszorg, financiën en rechtshandhaving worden geraakt vanwege de strikte regels voor hoog-risico AI-toepassingen.

    Zowel zzp'ers als organisaties moeten zich bewust zijn van de mogelijke financiële en juridische consequenties van niet-naleving, zoals boetes en reputatieschade.

    Daarnaast:  iedereen die AI gebruikt moet AI-geletterd zijn, passend bij de eigen rol en risico's. Een zzp'er kijkt naar de eigen situatie; een organisatie zorgt dat het hele team het op niveau heeft.

    De EU AI Act biedt ook kansen: het volgen van de regels kan bijdragen aan meer vertrouwen bij klanten en gebruikers, wat de adoptie van AI bevordert.

  • Hoe bereid je je voor op de EU AI Act?

    De Autoriteit Persoonsgegevens adviseert een aanpak in vier stappen:

    • Breng in kaart welke AI je gebruikt
      Vergeet de minder voor de hand liggende tools niet, zoals ChatGPT, Copilot of AI-functies in je CRM.
    • Bepaal per rol welk kennisniveau nodig is
      Een marketeer heeft andere kennis nodig dan een directielid. Leg dit vast in een korte rollenmatrix en AI-beleid.
    • Leid je mensen op
      Met gerichte training, afgestemd op de rollen en risico's.
    • Leg het vast
      Beleid, deelnamelijsten en certificaten vormen samen je bewijs richting de toezichthouder.

    Wil je dit stap voor stap doorlopen?

    Lees ons blog 'AI-geletterdheid is verplicht, wat moet jij doen?' voor het volledige stappenplan.

    Bron: Autoriteit Persoonsgegevens, handreiking AI-geletterdheid (2025)

  • Moet je een training volgen om te voldoen aan de EU AI Act?

    Ja, maar de wet schrijft geen specifieke cursus of een vast aantal uren voor. Wel verplicht artikel 4 je om aantoonbaar maatregelen te nemen zodat medewerkers verantwoord met AI werken. Een gerichte training is daarvoor de meest praktische en aantoonbare manier.

    Een goede AI-geletterdheidstraining zorgt dat medewerkers:

    • begrijpen hoe AI werkt en waar de grenzen liggen;
    • risico's als bias, datalekken en onbetrouwbare output herkennen;
    • weten welke regels en verantwoordelijkheden gelden;
    • AI veilig inzetten binnen de kaders van de organisatie.

    Net zo belangrijk: leg vast wie welke training heeft gevolgd. Een certificaat per deelnemer is je bewijs richting de toezichthouder. Onze e-learning AI-geletterdheid sluit hierop aan en levert elke deelnemer een persoonlijk certificaat op.

    Bron: Europese Commissie Q&A AI-geletterdheid; Autoriteit Persoonsgegevens, "Aan de slag met AI-geletterdheid" (jan. 2025, vervolg okt. 2025).

  • Is AI-geletterdheid verplicht?

    Ja. Sinds 2 februari 2025 verplicht artikel 4 van de EU AI Act organisaties die AI gebruiken om te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij hun medewerkers. Dat geldt ook als je organisatie alleen tools als ChatGPT of Microsoft Copilot inzet: zodra je medewerkers AI gebruiken, ben je een 'gebruiksverantwoordelijke' onder de wet.

    De plicht geldt nu al. Het toezicht en de handhaving door de nationale markttoezichthouders starten vanaf 3 augustus 2026.

    Meer informatie? Lees ons blog 'AI-geletterdheid is verplicht, wat moet jij doen?'

    Met onze e-learning AI-geletterdheid leid je je medewerkers aantoonbaar op en bouw je het bewijs op dat je aan deze verplichting voldoet.

    Bron: Europese Commissie, "AI Literacy – Questions & Answers" (digital-strategy.ec.europa.eu); AI Act art. 4.

  • Verandert de geletterdheidsplicht door de Digital Omnibus?

    De Europese Commissie presenteerde op 19 november 2025 de Digital Omnibus: een pakket om de digitale regels te vereenvoudigen. Op 7 mei 2026 bereikten het Europees Parlement en de Raad daarover een voorlopig politiek akkoord.

    Voor artikel 4 betekent dit dat de formulering wordt verzacht: van het 'garanderen' van een niveau naar het 'ondersteunen' van AI-geletterdheid. De verplichting zelf verdwijnt niet. Bovendien is het akkoord nog niet formeel aangenomen; tot die tijd geldt de huidige tekst van artikel 4 onverkort.

    Kortom: wachten is geen optie. De plicht is van kracht, de handhaving komt eraan, en aantoonbaar opgeleide medewerkers blijven hoe dan ook verstandig.

    Bron: Europese Commissie (Digital Omnibus on AI, COM(2025) 836); Europees Parlement Legislative Train (status apr. 2026); EU AI Act-analyses mei 2026.

Conclusie: AI is de toekomst maar gebruik het wel op een veilige manier

Bij Adwise geloven we dat AI de toekomst is. Organisaties die dat begrijpen, hebben een voorsprong. Maar AI succesvol inzetten vraagt om een verantwoorde aanpak: het is niet iets waar je zomaar mee aan de slag gaat.

De EU AI Act is een belangrijke stap richting veilige, transparante en ethisch verantwoorde AI. En anders dan veel organisaties denken, is het geen toekomstige wetgeving: de geletterdheidsplicht uit artikel 4 is al sinds februari 2025 van kracht, en de handhaving start in augustus 2026. Wachten is daarom geen veilige strategie. 

Het goede nieuws: je hoeft het niet alleen te doen. Wij volgen de ontwikkelingen op de voet en helpen organisaties en zzp'ers om verantwoord, veilig en aantoonbaar met AI te werken.

Wil je je medewerkers snel en aantoonbaar AI-geletterd maken? Onze e-learning AI-geletterdheid is de laagdrempelige manier om aan artikel 4 te voldoen: volledig online, op eigen tempo en met een persoonlijk certificaat voor elke deelnemer.

Liever eerst strategisch sparren over AI binnen jouw organisatie? Tijdens onze AI Discovery sessie nemen onze experts directies en managers mee in de nieuwste toepassingen en (her)ontwikkelen we samen een AI-beleid dat aansluit op jouw organisatie én op de eisen van de EU AI Act.

Bekijk ons aanbod op maat gemaakte AI sessies
Wat is de nieuwe EU AI Act?

Vrijblijvend sparren over jouw AI-geletterdheid?

Ontdek de op maat gemaakte mogelijkheden.

Plan een vrijblijvende kennismaking in met Maikel en ontdek hoe jouw organisatie veilig & slim kan groeien met AI.

Of neem contact op
Contact person

Adwise Academy

Kwaliteitswaarborging e-Academy & NRTO keurmerk.